W tym roku mija 200 lat od narodzin Romualda Traugutta – jednego z najwybitniejszych bohaterów narodowych i dyktatora Powstania Styczniowego.

Urodził się 16 stycznia 1826 r. w Szostakowie jako syn Ludwika Traugutta i Alojzy z Błockich.

We wczesnym dzieciństwie stracił matkę. Po ponownym ożenku ojca z Franciszką Zalewską opiekę nad Romualdem przejęła jego babka, Justyna Błocka – matka pierwszej żony Ludwika Traugutta. Mieszkała ona w Świsłoczy, na ziemi grodzieńskiej, gdzie Romuald uczęszczał do gimnazjum. Babka darzyła wnuka ogromną miłością, która była w pełni odwzajemniana.

„W pierwszych latach dzieciństwa stracił matkę, a gdy ojciec jego, Ludwik Traugutt ożenił się po raz wtóry z panną Franciszką Zalewską, wychowaniem jego zajęła się babka Błocka, matka pierwszej żony jego ojca. Babka Błocka mieszkała w Swisłoczy (ziemi Grodzieńskiej) i tam pod jej opieką wnuk Romuald uczęszczał do gimnazjum. Babka kochała go bałwochwalczo, spotykając się nawzajem z dowodami wielkiej miłości ze strony wnuka.

Na wakacje przyjeżdżali zwykle do ojca, do rodzinnego majątku Białej, gdzie była jego druga żona z córeczką Alojzą Trauguttówną, siostrzyczką Romualda (prawnie rodzoną, bo dzieci jednego ojca a dwóch matek są rodzonymi).

Macocha była dla swego pasierba Romualda bardzo dobrą i kochała go na równi ze swą córeczką.

W roku 1848 Romuald ukończył gimnazjum z odznaczeniem, otrzymując medal, po czym wyjechał do Petersburga z zamiarem wstąpienia do Głównej Szkoły Inżynierów Wojskowych, nie przyjęto go jednak, do egzaminu, ponieważ miał już ukończonych lat 18. Wstąpił więc do wojska rosyjskiego i został wcielony , jako junkier, do trzeciego batalionu saperów, stacjonującego wówczas w mieście Żelechowie. Po trzech latach został oficerem w tym batalionie a po przejściu następnych stopni – kapitanem saperów, bez zaliczenia do batalionu. W międzyczasie otrzymał order św. Anny III klasy oraz medale za kampanię krymską i obronę Sewastopola.

Romuald Traugutt był pierwszy raz ożeniony z panną Anną Pikiel, córką obywatela m. Warszawy. Z tego małżeństwa był synek i 3 córki, z tych dzieci synek i córeczka umarli w wieku niemowlęcym w Petersburgu, pochowani na cmentarzu, na „Wyborskiej Stronie” wraz z żoną i babką Błocką. Pozostały zaś dwie córki Anna i Alojza”

Z: „Życiorys Romualda Traugutta skreślony przez córkę Jego Annę Korwin-Juszkiewiczową w roku 1913”

Po tych wydarzeniach Romuald Traugutt przeżył załamanie nerwowe i przebywał w majątku swojej siostry Alojzy. Następnie przejął majątek pozostawiony mu przez ojca chrzestnego w Ostrowiu i Zabawie. Tam poznał Antoninę Kościuszkównę, spokrewnioną z Tadeuszem Kościuszką, którą poślubił.

W tym okresie zakończył również służbę w wojsku carskim. Początkowo nie zamierzał brać udziału w Powstaniu Styczniowym, pragnąc pozostać przy rodzinie doświadczonej licznymi tragediami. Z czasem jednak zdecydował się przyłączyć do powstańców, a w październiku 1863 roku został dyktatorem Powstania Styczniowego, podejmując próbę ocalenia upadającego zrywu.

Po aresztowaniu został skazany przez władze carskie na karę śmierci. Egzekucję wykonano przez powieszenie na stokach warszawskiej Cytadeli.

Wkrótce po jego śmierci rozpoczęto starania o wyniesienie Romualda Traugutta na ołtarze jako symbolu męczeństwa za Ojczyznę. Proces beatyfikacyjny pilotował jego biograf, ks. Józef Jarzębowski MIC – założyciel naszego muzeum. Po II wojnie światowej działania te wznowił prymas Polski, kardynał Stefan Wyszyński.

W zbiorach naszego muzeum znajduje się wiele unikatowych pamiątek związanych z Romualdem Trauguttem. Wśród nich są m.in.: fotografia dworku w Szostakowie, w którym się urodził, zaszyfrowany dokument wydany w Warszawie 12 lutego 1864 roku, rysunek autorstwa Traugutta przedstawiający wnętrze mieszkania Trauguttów w twierdzy dęblińskiej (Iwanogrodzie), rodzinna fotografia z żoną i babką Justyną, zdjęcie córki Anny z synem i wnukiem, nóż do rozcinania kopert używany przez Traugutta oraz pamiętnik spisany po śmierci jego pierwszej żony.

Większość tych pamiątek ks. Józef Jarzębowski MIC otrzymał od córki Traugutta – Anny Korwin-Juszkiewiczowej.

Osobną historię mają okulary Romualda Traugutta. Zostały zabrane spod szubienicy przez jego spowiednika i przekazane dr. Grzybowskiemu. Następnie trafiły do Mariana Dubieckiego, sekretarza Traugutta, a w 1938 roku pani Dubiecka przekazała je ks. Jarzębowskiemu w Krakowie.